تبلیغات
وبلاگ حقوقی - مختصری در مورد ازدواج موقت
 

تعریفی عام از ازدواج موقت:

ازدواج موقت آن است که یک زن آزاد و کامل، خود را با رضایت، به عقد مردی در آورد که مانعی برای ازدواج با او وجود نداشته باشد و مهریه و مدت ازدوج را هم در آن ذکر کند. در این ازدواج هرگاه مدت به سر آید، زن و مرد بدون طلاق از هم جدا می‌شوند.

بجث کلی:

در میان همة انواع واقسام پیوندهایی که آْدمیزادگان را به یکدیگر متصل یا نزدیک می‌کند،‌پیوند زناشویی، از همه مقدس‌تر و به یک معنا، ضروری‌تر است. آن چنان که به نظر می‌رسد نسبت به این مسئله‌ی مبنایی اختلاف نظری وجود نداشته باشد. بدین روست که خداوند متعال نیز، مؤمنان را به همسرگیری می‌خواند و بهانه فقر را در پیگشاه چنین ضرورتی گردن می‌زند:

«و انکحو الأیامی منکم والصالحین مِنْ عبادِکُمْ و امائکم اِن یکونوا فقراءَ یغنهم الله من فضله و الله واسع علیم»

«مردان و زنان بی همسر خود را همسر دهید، همچنین غلامنان و کنیزان صالح و درستکار را، اگر فقیر و تنگدست باشند، خداوند از فضل خود آنان را بی نیاز می‌سازد، خداوند گشایش دهنده و آگاه است» سوره نور، آیه 32

می‌توان اینگونه مطرح نمود که ازدواج در زندگی انسان قاعده است و خلاف آن استثناء و کمتر کسی است که استثناء را بر قاعده ترجیح دهد مگر آنکه ضرورتی، او را به این کا وا دارد.

باید گفت ازدواج موقت نیز همیشه و اکنون از ضرورت‌های اجتماع سالم و پوینده مطرح می‌شده است هر چند که در این بین با انواع موانع ومخالفت‌های تاریخی و اجتماعی از نوع سیاسی گرفته تا فمنیسمی مواجه بوده است.

مذاهب اسلامی به استناد قرآن کریم، سنت نبوی (ص) و اقول صحابه و تابعین در مشروعیت این ازدواج در عصر پیامبر (ص) تردید نکرده‌اند و تنها آنچه محل اختلاف است استمرار یا نسخ این حکم الهی است.

البته دلایل فراوان مبنی بر مخالفت عمربن خطاب در عصر خلافتش با این حکم الهی وجود دارد که مورد استناد عالمان اهل سنت نیز می‌باشد.

اما آن چنان که می‌دانیم شیعه در حلیت ازدواج موقت تردیدی ندارد. اسلام با فراخواندن مردم به ازدواج دایم، آن را پایة زندگی انسان و به عنوان امری ضروری و غذای روحی تمامی انسانها تلقی کرده است. اما با این حال، گاه شرایط خاصی در زندگی انسان روی می‌دهد که قادر نیست از این راه عمومی (یعنی ازدواج دایم) به مقصد برسد. این جاست که شریعت اسلامی بایستی برای چنین شرایطی تدبیری اندیشیده باشد. جعفر سبحانی در مواجهه با نیازهای جسمی انسان و در جایگاه ازدواج موقت 3 راه حل را پیش روی انسان می‌داند

1. فرو نشاندن آتش شهوت
2. پناه بردن به فاحشه‌خانه‌ها
3. ازدواج موقت، با شروطی که اسلام وضع کرده است.

اما راه حل اول، به جز برای معصومین و برخ دیگر به تناسب نزدیکیشان به آنها، و به طور عادی برای همگان ممکن نیست.

راه حل دوم هم علاوه بر این که موجب نابودی کرامت انسانی است، باعث شیوع فساد و بیماریها و تداخل نسبتهای فامیلی می‌شود.

بر این اساس ایشان نتیجه می گیرند که ازدواج موقت یکی از زیباترین سنت‌های اسلامی است که به منظور حفظ کرامت انسانی تشریح شده است.

اما به هر حال نباید از این نکته غافل شد که با وجود قوی بودن بعد خصوصی ازدواج موقت و ارتباط نزدیک آن با حریم شخصی افراد، از آغاز اسلام این مسئله ابعاد سیاسی نیز به دنبال داشت،‌به گونه‌ای که دستگاه سیاسی و نظام خلافت اسلامی نسبت به آن موضوع گرفت،‌به دنبال آن، گفتگو از جنبه‌ی سیاسی فراتر رفت و پذیریش یا انکار و مخالفت با آن، ‌از شعارهای اعتقادی محسوب شد و نشانة نگرش فکری-مذهبی فرقه ها و نحله‌های مختلف اسلامی قرار گرفت.

آنچه در توجیه حرام شدن ازدواج موقت توسط خلیفه مطرح می‌شود اختیار صدور احکام حکومتی و ولایی توسط حاکم اسلامی است که با توجه مقتضیات زمان و مصالح اجتماعی ممکن استه حکمی الهی را به طو موقت ممنوع اعلام کند. شرایطی که بیشتر مربوط به فتوحات و جهانگشایی‌های اسلامی آن زمان بوده است و لذا به خاطر ورود مسلمانان به بلاد دیگر گمان آن می‌رفته است که با آزاد بودن ازدواج موقت مشکلاتی برای جامعةپویای اسلامی بوجود اید. از جمله بوجود آمدن نسلی جدید از افراد مسلمان غیر عرب و اصیل یا نفوذ زنان جاسوس در دستگاه سیاسی اسلامی. اما باید گفت این که دلایل طبق مصالح آن زمان برای تحریم ازدواج موقت کافی بوده، یا نبوده نیازمند تدقیق علمی بیشتری است .همچنین این احکام دستورهایی موقت و متغیرندکه طبق مصلحت، صادر و انشاء می‌شوند و با از بین رفتن مصلحت مزبور، دوباره حکم اولیه به جریان می‌افتد. اما این حقیقت و بازگشت در مورد ازدواج موقت اتفاق نیفتاد، گرچه برخی از خلفاء هم چون مأمون عباسی، اعلام حلال بودن و برچیده شدن حکم حرمت متعه را صادر کردند ولی موفق به اجرای آن نشدند.

تحریم حکومتی و سپس شرعی ازدواج موقت گرچه مربوط به یک فرع فقهی بود و با اصول و مبانی اساسی دین ارتباطی مستقیم نداشت ولی اهل بیت (ع) با آنکه در بسیاری از فروع فقهی دیگر تقیه می‌کردند یا نسبت به بیان حکم واقعی الهی آن حساسیت کمتری نشان می‌دادند، در برابر ازدواج موقت شاهد موضوع‌گیری روشن و آشکار آنان می‌باشیم.

امیرالمؤمنین (ع) در حدیثی مشهور و معتبر که شیعه و سنی راوی آن هستند می‌فرمایند:

«اگر نهی عمر از ازدواج موقت نبود، به جز انسان‌های بد بخت کسی به ارتکاب فحشاء تن نمی‌داد»

با وجود تمام مواردی که گفته شد، سوالی اساسی مطرح است که چرا این حکم الهی در میان شیعیان جایگاه خود را آن چنان که باید پیدا نکرد؟

در این مورد پاسخ صریحی وجود ندارد. تحقیق در روایات نشان می‌دهد این قبح و زشتی اجتماعی، امر جدید و نوآمدی نیست و حتی در عصر امامان معصوم مطرح بوده است.

مانند روایتی که از زواره در ارتباط با مناظره امام پنجم و عبدالله بن عمر نقل است که حضرت در مقابل مخالفت عبدالله او را به مباهله دعوت می‌کند.

بی تردید تبلیغات منفی بر ضد این ازدواج توسط دستگاه خلافت ومخالفت عمومی (که پیرو مذهب فقهی دستگاه حاکم بودند) تأثیری جدی و غیر قابل انکاری در حرمت عرفی داشته است.

گزیده‌ای از اشکالات مخالفان ازدواج موقت:

این اشکالات که در جامعة ایران و برای پیروان مذهب اهل بیت مطرح می‌شود و فارغ‌ از مباحث فقهی و اختلافات مذهبی میان سایر فرقه‌های اسلامی است عمدتاً جنبة فرهنگی و اجتماعی دارد و در دهه‌های اخیر بارها در صورت‌های مختلف و به بیان‌های متفاوت، توسط محافل مطبوعاتی و ...تکرار شده و در دسترس همگان قرار گرفته است.

از جمله اینکه ازدواج موقت به حیثیت زنان لطمه می‌زند و موجب زبونی ایشان می‌شود یا اینکه مانع رواج فساد نیست بلکه موجب رشد آن می‌شود. همچنین عده‌ای نیز مطرح می‌کنند که موجب نابسامانی نهاد خانواده می‌شود.

از جمله اندیشمندانی که به صورت جدی به اشکالات فوق پاسخ داده است، شهید مطهری (ره) است که جهت آگاهی بیشتر می‌توانید به کتاب «نظام حقوق زن در اسلام» ایشان مراجعه نمایید.

اما گزیده‌ای از دلایل موافقان ازدواج موقت:

در وهله‌ی اول این مطرح می‌شود که ازدوج موقت یک حکم الهی است و لذا براساس مبانی فکری و اعتقادی مذهب تشیع، تمامی احکام الهی اسلام براساس مصالح و مفاسد وضع شده و لذا دارای پایه‌ای قوی است که مورد نیاز بشر است.

مسئله‌ی بعدی نیاز طبیعی و اجتماعی نوع بشر است، از مجموع غرایز بشری که جزء سرشت آدمی است، نیاز جنسی قوی‌ترین آن‌هاست که برای دوام و بقای نسل آدمی، خداوند آن را در وجود انسان نهاده است. و لذا قبیح است که حکیم و علیم مطلق پاسخی برای آن در نظرنگرفته باشد. پاسخی که این میل را در مسیر صحیح هدایت کند و موجب رشد و تعالی انسان گردد.

نکته‌ی جالب دیگری که مطرح می‌شود این است که براساس فقه اسلامی و دستورهای شرعی اگر از گناهانی که در ارتباط با مسائل جنسی حرام شده‌اند فهرستی فراهم گردد، مشاهده می‌شود که چه فهرستی طولانی درست می‌شود. روابط نامشروع و مسائل مربوط به آن مانند لمس نامحرم، نگاه شهوت آلود به نامحرم، تماشای فیلم‌ها و مناظر شهوت‌انگیز، معاشرت و گفتگوهای برانگیزنده‌ی شهوت،‌رقص:، خلوت با نامنحرم، بی حجابی و... از عناوین حرامی می‌باشند که در ارتباط مستقیم با مسائل جنسی‌اند.

حال در برابر این فهرست طولانی گناه به فرد گفته می‌شود: اگر بر اثر ازدواج نکردن به گناهی می‌افتی شرعاً بر تو واجب است ازدواج کنی. لذا با توجه به آن محرمات و این وجوب شرعی اگر ازدواج صرفاً‌منحصر به دایم شود،‌آیا نتیجه جز تکلیفی خارج از توان، عصر و حرج و در نهایت انفجار گناه خواهد بود؟! آیا در این بین انتظاری جز دوری جوانان از دین می‌رود؟!

مطمئناً کسی لزوم ازدواج دائم را رد نمی‌نماید و فواید مسلم آن را انکار نمی‌نماید، ‌اما منطقی می‌نماید که تنها راه حل نباشد. در شرایطی که مطمئناً برای بسیاری از افراد ایجاد می‌شود، امکان ازدواج دائم حداقل برای مدتی وجود ندارد.

همچنین از این نکته نیز نباید غافل شد که نهاد ازدواج موقت اگر آنگونه که توصیه شده مورد نظر قرار گیرد مطمئناً می‌تواند افق فکری مناسبی را به افراد دهد تا قبل از ورود به ازدواج دائم خود را در یک نمونه‌ی کوچکتر محک زده و فاکتورهای لازم برای ازدواج دائم را در یابند. چرا که مشاهده شده است که افرادی صرفاً به خاطر نیازهای شدید جنسی و از باب مسائل احساسی وارد زندگی دائم شده‌اند و بعد از گذشت زمانی از این مسئله و با ارضاء جنسی متوجه این موضوع گشته اند که به سایر فاکتورهای اجتماعی، فرهنگی و خانوادگی و... توجه نکرده‌اند و این جاست که متاسفانه زندگیشان در بسیاری از موارد به تباهی کشیده می‌شود.

همچنین از کلیات بحث اخیر متوجه این مسأله می‌شویم که ازدواج موقت پیش از هر چیز برای افراد نیازمند توصیه شده است و بعد از آن برای متأهلین و لذا در این بین ائمه (س) محدودیت‌هایی را نیز گوشزد می‌نمایند. از این باب است که عده‌ای بر لزوم وجود شرایطی برای ازدواج موقت به صورت قانونی تأکید می‌کنند. و نسبت به بازنگری قوانین و تفسیر به روز آن اصرار دارند.



ازدواج موقت در قرآن کریم:

مواردی که در ارتباط با ازدواج در قرآن مطرح گشته و به نوعی ازدواج موقت را مطرح می نماید در آیات زیر مطرح می شود:

آیه 23 ، 24و 25 سوره نساء





طبقه بندی: حقوق خانواده،

تاریخ : دوشنبه 9 مرداد 1391 | 03:30 ب.ظ | نویسنده : حامد حوره چشم | نظرات شما
.: Weblog Themes By SlideTheme :.