تبلیغات
وبلاگ حقوقی - بیوگرافی دکتر محمد جعفر جعفری لنگرودی
- متولد ۱۳۰۲ لنگرود

- فراگیرى علوم دینى و عربى و ادبیات عرب در حوزه هاى علمیه مشهد

- اخذ دكتراى حقوق از دانشكده حقوق دانشگاه تهران

- تجربه سال ها قضاوت در دادگسترى هاى ایران

- بیش از ۳۰ سال تدریس در دانشكده حقوق دانشگاه تهران

- اولین نویسنده دایرةالمعارف حقوقى ایران در ۵ جلد

- اولین نویسنده فرهنگ حقوقى در ایران

- رئیس دانشكده حقوق و علوم سیاسى

- اولین نویسنده ترمینولوژى حقوق در ایران

 برخى از آثار تألیفى وى عبارتند از: كامل المیزان، التقریب الى حاشیه التهذیب، اصول فلسفى حقوق در فلسفه حقوق، شخصیت معنوى حافظ، تأثیر اراده در حقوق مدنى، تاریخ حقوق ایران، مقدمه عمومى علم حقوق، رهن و صلح، وصیت، مكتب هاى حقوقى در حقوق اسلام، حقوق ثبت، حقوق اموال، دایرةالمعارف علوم اسلامى و...
تمام آنها كه در عالم حقوق دستى بر آتش دارند و یا حقوق خوانده اند یا حقوق مى دانند و یا استاد حقوق هستند و یا وكیل مدافع و حتى قاضى مى دانند. محمدجعفر جعفرى لنگرودى كیست؟ و البته همگى او را به واسطه آثار نفیس و گرانبهایش مى شناسند. شاید لقب «دهخداى حقوق» دادن به محمدجعفر جعفرى لنگرودى پربیراه نباشد. چه جعفرى لنگرودى بیش از هر چیز دغدغه گردآورى فرهنگ حقوق و دانشنامه حقوقى را داشته است و به همین دلیل در آثار او مى توان كتاب هاى چند جلدى نظیر «دانشنامه حقوقى»، «ترمینولوژى حقوق»، «فرهنگ حقوق» و «دایرة المعارف حقوق تعهدات» را یافت كه تلاش عظیم و درخورى براى گردآورى واژگان، اصطلاحات، تعاریف و قواعد و قوانین حقوقى است.
مرورى در این كتاب ها نشان دهنده عزم استوار و جزم ثابت نویسنده آنهاست. شاید برخى از این كتاب ها بیش از ۳۰ سال از عمر او را به خود اختصاص داده باشد و از همین روست كه جد و جهد جعفرى لنگرودى آدمى را به حیرت وامى دارد كه چطور این محقق صبور و استاد اندیشمند این همه سعه صدر و تحمل براى یافتن تمام زوایاى هر كدام از واژگان و اصطلاحات حقوقى به كار برده است.
محمدجعفر جعفرى لنگرودى متولد سال ۱۳۰۲ شمسى است و از نام خانوادگى اش مى توان حدس زد كه او اهل لنگرود است. پدرش با آنكه روحانى بود به كار كسب و تجارت اشتغال داشت و ترجیح مى داد كه از آن رهگذر، امرار معاش كند. خود لنگرودى درباره پدرش مى گوید: «خطى بسیار خوش داشت و گاه شعر مى سرود، اما این یكى را از ما پنهان مى داشت. از كسب و بازرگانى محدود معاش مى گذراند. علاقه او به ادبیات فارسى او را بر آن داشت تا یك روز خمسه نظامى را به دست گیرد و به سوداى آنكه سواد فارسى به من بیاموزد، مرا فرا خواند. در حالى كه هنوز الفبا را نمى شناختم، گفت: بنشین و بخوان! گفتم: چگونه باید بخوانم؟ گفت: از روى این كتاب، من مى خوانم و تو هرچه را كه مى گویم، بگو! آنگاه گفت:
بسم الله الرحمن الرحیم
هست كلید در گنج حكیم
فاتحه فكرت و ختم سخن
نام خداى هست در آن ختم كن
مبدع هر چشمه كه جودیش هست
مخترع هر چه وجودیش هست
من گفتار او را چند بار تكرار كردم تا از بر شدم. به این ترتیب اندكى نگذشت كه از روى خمسه حكیم نظامى گنجوى سواد فارسى را بدون آموختن الفبا از پدر یاد گرفتم و از حوصله مجنون عامرى (قهرمان داستان لیلى و مجنون) درس حوصله و بردبارى آموختم.
پدر لنگرودى او را خیلى زودتر از آنچه كه مرسوم بود به فرهنگ و ادب واداشته بود. چنانكه زودتر از زود او را راهى دبستان و دبیرستان كرد و سپس به دانشسراى مقدماتى كه در آن زمان به تازگى در رشت تأسیس شده بود، فرستاد. جعفرى پس از مدتى تحصیل در دانشسرا رهسپار مشهد مقدس شد و در آنجا به فراگیرى فرهنگ زبان عربى و ادبیات عرب پرداخت.
در این باره خودش مى گوید: با ورود به دانشسراى مقدماتى، مادر و پدر زود از این جهان دیده بربستند و من كه به شرح حال دانشمندانى چون ابوعلى سینا و ابوریحان بیرونى و سعدى و حافظ و مولوى و دیگر بزرگان در كتابخانه پدرم انس گرفته بودم، پس از وفات پدرم به تماشاى مدرسه هایى رفتم كه آن مردان بزرگ را پرورده بود. خاك طوس را مى دیدم كه مردان علم و هنر و ادبا و نویسندگان خراسان بر آن، گام نهاده بودند. من آنها را با چشم خود مى دیدم.
او سپس ادامه مى دهد: «بدون اینكه به آینده معلوم بیندیشم ناگهان خود را در تلاش سهمگین علم و ادب دیدم. دیرى نگذشت كه جوانان پرشور و پاكدل را گرداگرد خود مشاهده كردم. چراغ نفت سوز اتاق من دیرتر از هر چراغى خاموش مى شد. نیمه هاى شب بر مى خاستم و از خداوند براى پیشرفت علم، یارى مى جستم.»
جعفرى لنگرودى پس از دانش اندوزى وسیع در حوزه مشهد در سال ۱۳۳۱ شمسى به تهران رفت و با برخوردارى از فضل بسیار وارد دانشكده حقوق شد و به تحصیل در رشته حقوق قضایى پرداخت. بهتر است مرور این ایام از عمر او را با نثر شیواى خودش بخوانیم:
«سحرگاهان پیش از آنكه از خواب برخیزم شاگردانم در هواى یخبندان، زیر برف با یكدیگر زمزمه مى كردند و منتظر بودند كه در اتاق باز شود و حلقه درس را تشكیل دهند، در اتاقى سرد با دلى گرم، بر فرش بوریا، در عرش صفا.
اما افسوس كه آن همه صفا به هوا رفت و آن جمع جوانان، دچار تفرقه شدند و به سفرى دور و دراز بدرقه ام كردند. استاد سالخورده من مى دانست كه چگونه رنج گران این سفر را باید بر دوش كشم. بى آنكه از او چیزى بخواهم چون مى دانست كه بار سفر بسته ام و دیگر اورا نخواهم دید، «قوه قدسیه» را بر بساط سفر من نهاد و مرا به اجازه اى، افتخار داد (۱۳۳۰ ه-) تا آن رنج گران و بار سفر بر من آسان گرداند. خدایش غرق رحمت كند.»
و جعفرى لنگرودى از این پس بود كه از روزن دانشكده حقوق دانشگاه تهران به افق دانش غرب، سر كشید و به قدر توانایى خود مشغول ترجمه كتب حقوقى فرانسه شد. چهره انسانى غرب در افق علوم، ملكوتى و قابل تحسین بود. اما او هرگز فكر نمى كرد كه روزى رضا به قضا دهد و به خدمت قضا درآید. خودش مى گوید: یك سال از پذیرش این حرفه سرباز زدم لكن به ضرورت معاش و اندرز دوستان و ممانعت اهل حسد از ورود به دانشگاه تهران، به قبول آن ناگزیر شدم.»
جعفرى لنگرودى رشته حقوق را تا درجه اخذ دكترا در سال ۱۳۳۹ به پایان برد و رساله دكترایش با عنوان «تأثیر اراده در حقوق مدنى» در سال ۱۳۴۰ منتشر شد. از استادان و مربیان او مى توان به كسانى چون شیخ هاشم قزوینى كه نزد او سطح و خارج را آموخته بود اشاره كرد. همچنین او ادبیات را نزد مرحوم ادیب نیشابورى (ادیب ثانى) به كمال آموخت. وى صرفنظر از استادى در ادبیات عرب و فارسى از ذوق و قریحه شاعرى نیز برخوردار است كه میراث پدر عالم و فرزانه اش است و خود اشعارى نیز مى سراید.


یكى از اتفاقات مهم زندگى جعفرى لنگرودى همان اجبار كردنش به قضاوت بود. اجبارى كه برایش توفیق فراوانى همراه داشت. خودش مى گوید: «در كشاكش اصحاب دعوى و وكیل و تلاطم اوراق پرونده و دلیل، مشاهده شد كه جاى كتاب هاى علمى درباره حقوق نظیر دانشنامه حقوق در میدان زندگى مردم سرزمین ما تهى است و مردان علم باختر، طى این طریق به چابكى و دلاورى و چیرگى كرده اند و حال آنكه ما اندر خم یك كوچه مانده ایم. بیشتر مردم ما به تكذیب دانش شرق و تعریف سطحى علوم غرب، سرگرم شده و از عمق هر دو بى خبر.
به این ترتیب بود كه جعفرى لنگرودى، دامن همت به كمر زد و بنیان اولین دایرة المعارف حقوقى را از سال ۱۳۳۶ پى نهاد. نهالى كه در سال ۱۳۵۸ برآمد و میوه شد. چنانكه او براى دیدن محصول باغ زندگى علمى اش رقعه بر رقعه نهاد و این مرقع شرقى و غربى را فراهم آورد. خودش درباره این ۲۲ سال عمرش مى گوید: «در این مدت از تتبع و تحقیق نیاسودم.» و بالاخره او پس از عمرى دراز توانست رقم گرانبهایى بر فرهنگ ایران زمین بزند كه بر جبین شخصیت ایرانى نقشى تازه از وقار مى توان دید.
جعفرى لنگرودى در تمام این سال ها علاوه بر قضاوت و تحقیق از تدریس و تربیت شاگردان بنام غافل نماند و بیش از ۳۰ سال از عمر خود را صرف تدریس و تعلیم نمود.
چنانچه آمد، یكى از مهمترین آثار جعفرى لنگرودى، كتاب ارزشمند «دایرة المعارف حقوقى» است. در این كتاب فقط از حقوق شكلى بحث شده است و آنچه كه مورد بررسى قرار گرفته است، ادله اثبات دعوى و امارات و فرض قانونى و اصول عملیه و دعاوى و مسائل ثبتى است. او درباره معیارى كه براى تشخیص عناوین راجع به حقوق شكلى به كار برده، مى گوید: «زیر واژه «ثبوت و اثبات» مى توان آن معیار را احساس كرد، در تشریح این واژه، نظر بر آن بود كه معیار انتخاب عنوانها براى بررسى در یك دایرة المعارف حقوق شكلى، به دست داده شود.»
او معتقد است: «حقوق شكلى همچنان كه در زمینه مسائل حقوق خصوصى به كار مى رود و براى اثبات مسائل حقوقى از آن بهره مى گیرند، در قلمرو مسائل كیفرى نیز مى توان از نوع دیگر حقوق شكلى بهره گرفت.» به همین دلیل هم هست كه او پنج جلد تمام را به دادرسى مدنى و ادله اثبات دعاوى مدنى اختصاص داده است.
جعفرى لنگرودى مى گوید: «در قلمرو حقوق شكلى، استدلال، نقش اساسى دارد، به طورى كه اگر كسى یك دور این مجلدات را دانسته از نظر بگذراند، در پایان كار، صنعت استدلال حقوقى را فرا خواهد گرفت.»
او كه سالیان دراز شاگرد مكتب فلاسفه بوده است، با استمداد از فلسفه و منطق، در پایه گذارى مطالب كتاب دایرة المعارف حقوقى، كوشش فراوان كرده و اساس صنعت استدلال حقوقى را تا آنجا كه میسر بوده است، در این ۵ جلد استوار كرده است. خودش مى گوید: «پرده از یك رمز علمى باید برداشت و آن این است كه روزى ممكن است صاحبان همت به نوشتن منطق حقوق، اقدام كنند. براى نوشتن چنین منطقى هم از نظر مصالح كار و هم از نظر مثالهاى عملى و عینى، مطالعه مكرر مجلدات كتاب دانشنامه حقوقى ضرورت خواهد داشت.» پیروى از همین اندیشه بود كه او را واداشت كه به اختصار از ارزش منطق ارسطو در صفحه ۴۱۱ جلد ۵ دایرة المعارف حقوق اش صحبت كند.
كتاب ۵ جلدى دایرة المعارف حقوقى، اولین دایرة المعارف حقوقى ایرانى است. بنابراین، ممكن است دچار برخى لغزش ها نیز شده باشد. چنانچه خود جعفرى لنگرودى مى گوید: «كسى كه اولین بار در كشورش دست به نوشتن دایرة المعارف حقوقى یا پزشكى و یا غیره مى زند، دشوارترین كارهاى او انتخاب عنوانهایى است كه باید درباره آنها جداگانه تحقیق كند. نوشتن یك كتاب لغت معمولى ازاین جهت، دشوار نیست، زیرا قبلاً به مقدار زیاد، دیگران كتب لغت نوشته اند و عنوانها را گردآورى كرده اند. براى تهیه آن عنوانها و نهادن آنها به طور هجایى، قیچى عامل مؤثر است. اما در اثر حاضر باید مؤلف با حوصله بسیار، عنوانها را براى نخستین بار گرد آورد. در این راه به عنوانهایى بر مى خورد كه قبلاً مؤلفان درباره آنها از یك صفحه تا یك جلد كتاب نوشته اند. مثلاً استصحاب، عنوانى است كه درباره آن كتابها نوشته اند. پس این عنوان مهار شده از قبل است كه از راه نوشتن، كتاب، مسائل آن، به هر صورت و به هر شكل مهار شده و در خدمت خلق ما قرار گرفته است، اما اكثر عنوانهایى كه در فهرست عمومى در پایان جلد پنجم مى بیند، عنوانهاى مهار شده نبوده است. یعنى تا این لحظه كسى یك صفحه درباره مسائل مربوط به این عنوانها ننوشته است.»
و اما نظر جعفرى لنگرودى درباره حقوق. او مى گوید: «حقوق باید در خدمت عدالت باشد. اگرچه در میدانهاى آزاد حقوقى به ترجمه بسیارى از متون قوانین، نیاز هست (مانند قوانین تابعیت، بیمه، حقوق بحرى و غیره)، اما تنها این ترجمه ها نمى تواند ما را در راه اجراى عدالت یارى دهد. بناى كاخها و مجسمه ها و تظاهراتى از این دست، هرگز هویت دادگسترى جدید را خلق نمى كند. تلاشهاى علمى گسترده و طولانى صاحبان همت در علوم و عاشقان عدالت مى تواند شناسنامه دادگسترى جدید را به دست دهد.»
جعفرى لنگرودى همواره امیدوار بوده است كه عدل و انصاف در این سرزمین بزرگ و فلات گرم و سوزان جارى باشد. چه او معتقد است: «عدل و انصاف، بیشتر از آب رودخانه ها و نهرها و چشمه سارها مى تواند به سرسبزى و خرمى یك كشور كمك نماید و نقش خنده بر لبها و گونه هاى خلق بنشاند.» آیا آرزوى او كه رسیدن به این جایگاه از حقوق است، برآورده شده است؟ آیا مى توان امیدوار بود كه روزى آرزوى او برآورده مى شود؟ براى تحقق این آرزو ما نیز باید چون جعفرى لنگرودى دامن همت به كمر بزنیم. این گوى و این میدان. بسم الله!






طبقه بندی: زندگی نامه حقوقدانان،

تاریخ : دوشنبه 9 مرداد 1391 | 04:19 ب.ظ | نویسنده : حامد حوره چشم | نظرات شما
.: Weblog Themes By SlideTheme :.